Από τη ζητιανιά της Αγάπης στο κέντρο της καρδιάς


%cf%83%cf%84%ce%bf-%ce%ba%ce%b5%ce%bd%cf%84%cf%81%ce%bf-%cf%84%ce%b7%cf%83-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%b4%ce%b9%ce%b1%cf%83

Δεν υπάρχει ενήλικος που να μην βίωσε παιδικά τραύματα. Ακόμα και μεγαλώνοντας μέσα στις «καλύτερες»  συνθήκες και οικογένειες κάποια τραύματα χάραξαν την καρδιά μας και μένουν ανεξίτηλα στο χρόνο. Πάνω στα τραύματα αυτά θα κτιστεί η προσωπικότητα που θα δομήσουμε μεγαλώνοντας. Αυτά τα τραύματα επίσης θα καθορίζουν την πραγματικότητα που θα δημιουργούμε καθώς και τους ανθρώπους που θα επιλέγουμε κοντά μας. Με βάση αυτά θα βιώνουμε ξανά και ξανά σχέσεις πόνου, γιατί αυτό μας είναι οικείο και αυτό ξέρουμε, αυτό κάνουμε. Μας πόνεσαν,  πονάμε και εμείς προκαλούμε πόνο στους άλλους και τούμπαλιν.

Το τραύμα αυτό είναι μεγάλο, χάσκει σε όλη την πορεία μας στη ζωή, εξακολουθεί και πονάει πολύ, μας επηρεάζει σε όλες τις επιλογές μας  και μας κατευθύνει έτσι ώστε να σχετιζόμαστε δυσλειτουργικά, να ζούμε μέσα σε σχέσεις όπου βιώνουμε τον «βίον αβίωτον», σχέσεις που δεν τις αντέχουμε καθόλου, αλλά λόγω του φόβου, της αδυναμίας, της ανημποριάς και της άγνοιας του εσωτερικευμένου παιδιού μέσα μας,  παραλύουμε και καθηλωνόμαστε υποφέροντας, μέσα σε σχήματα που απλώς αλληλοσυμπληρώνονται. Γιατί διαλέγουμε τους άλλους με βάση τα τραύματά μας.

Ζητιανεύουμε την Αγάπη από τους άλλους με κάθε τρόπο. Ζητιανεύουμε την Αγάπη τους  με την εξάσκηση της γοητείας μας πάνω τους, αλλά και με τη δύναμη της επιβολής και του φόβου που χρησιμοποιούμε. Ζητιανεύουμε την Αγάπη τους  με τον κάθε είδους συναισθηματικό εκβιασμό, καθώς και με το να γινόμαστε απαραίτητοι για τους άλλους μέσα από την υπερβολική προσφορά και «θυσία» μας. Ζητιανεύουμε την Αγάπη τους  με τη συχνή προδοσία και τις παράλληλες, «αρπαχτές» σχέσεις που συνάπτουμε παράλληλα, επαναλαμβάνοντας και ξαναβιώνοντας το δικό μας τραύμα προδοσίας και εγκατάλειψης. Σε προδίδω και σε εγκαταλείπω, σε πονάω, όπως με πόνεσαν τότε ως παιδί και μένα. Γίνομαι θύτης και θύμα και ανακυκλώνω διαρκώς τον πόνο, γιατί μόνο μέσα στον πόνο έμαθα να ζω.

Η Αγάπη που ζητιανεύουμε ποτέ δεν είναι αρκετή. Δεν θα μας χορτάσει ποτέ, γιατί κατά βάθος γνωρίζουμε ότι την ζητιανέψαμε, την απαιτήσανε και την αποσπάσαμε βίαια από τους άλλους και έτσι νιώθουμε ενοχές γι΄αυτό. Η Αγάπη χορταίνει και ευφραίνει  την καρδιά μας μόνον όταν μας προσφέρεται απλόχερα από τους άλλους γι΄αυτό που είμαστε και όχι όταν την απαιτούμε σαν πεισμωμένα παιδιά που εκδικούνται όταν δεν τους γίνεται το χατίρι. Η Αγάπη μας χορταίνει όταν την έχουμε δώσει με το φροντιστικό μας ενήλικο κομμάτι εμείς σε εμάς. Η Αγάπη μας χορταίνει όταν έχουμε μάθει να φροντίζουμε εμείς οι ίδιοι για τις ανάγκες μας, τις σωματικές, πνευματικές, συναισθηματικές και ψυχικές. Η Αγάπη μας χορταίνει όταν στρέφουμε τη ματιά μας σ΄αυτά που θέλουμε και όχι σ΄αυτά που μας πονάνε. Όταν επιλέγουμε ανθρώπους φροντιστικούς και όχι κακοποιητικούς στον εαυτό τους, γιατί και μεις οι ίδιοι μαθαίνουμε διαρκώς να είμαστε τρυφεροί και στοργικοί με τον εαυτό μας.

Χρειάζεται λοιπόν να δώσουμε χώρο και χρόνο στο εσωτερικό τραυματισμένο παιδί να θρηνήσει και να το παρηγορήσουμε πολύ τρυφερά. Αυτό το πονεμένο εσωτερικό παιδί, που αισθάνεται μόνο, προδομένο, εγκαταλελειμμένο είναι που οφείλουμε να υποστηρίξουμε με όλη την Αγάπη μας. Χρειάζεται όμως να υποστηριχτεί και να αναλάβει δράση και ο ενήλικος Φροντιστής, ο εσωτερικός Πατέρας και Μητέρα, οι εσωτερικοί στοργικοί γονείς μας για να υπάρξει τελικά θεραπεία.

Η εξωτερική βοήθεια θα έπρεπε να κινείται μόνον προς αυτήν την κατεύθυνση. Να ενδυναμωθεί δηλαδή η πατρική και μητρική φιγούρα μέσα μας, αυτή που θα θέλαμε να είχαμε στην πραγματικότητα, αλλά που δεν είχαμε τελικά για πολλούς και διάφορους λόγους.

Είναι επώδυνο το πέρασμα από τη ζητιανιά της Αγάπης στο κέντρο της καρδιάς. Εύκολα όμως μετά, αν γίνει το πέρασμα, έλκουμε ανθρώπους αντίστοιχης δόνησης δίπλα μας και νιώθουμε και συμπονούμε με κατανόηση και όσους πάλλονται σε πιο χαμηλές συχνότητες από μας. Θυμόμαστε καλά πώς είναι να ζεις μέσα στον πόνο και επειδή μας συγχωρήσαμε που το κάναμε και μεις τόσον καιρό στον εαυτό μας, μπορούμε πια να συγχωρούμε και τους άλλους.

Ναι, είναι επώδυνο το πέρασμα από τη ζητιανιά της Αγάπης στο κέντρο της καρδιάς. Το φτάσιμο στο κέντρο της καρδιάς μας είναι το μεγάλωμά μας, είναι η ωριμότητά μας και είναι τόσο ανακουφιστικό αυτό που ζούμε, αφού το μέσα μας στάζει μόνο Αγάπη, αρμονία και γαλήνη στο Είναι μας και αυτά σκορπίζει απλόχερα και στα πάντα γύρω του.

ΠΗΓΗ

Γιατί οι δύσκολοι άνθρωποι είναι δάσκαλοί μας;


dyskoloi-anthrwpoiΟι περισσότερες σχέσεις με τους άλλους καθρεφτίζουν τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας.

Όλοι συναντάμε κατά καιρούς δύσκολους ανθρώπους, είτε στην εργασία μας είτε στο φιλικό περιβάλλον είτε ακόμα χειρότερα, στο οικογενειακό ή συγγενικό μας περιβάλλον. Το ζήτημα των σχέσεων μοιάζει πολλές φορές με έναν λαβύρινθο ή μια σπαζοκεφαλιά, την οποία δυσκολευόμαστε να λύσουμε και συχνά, δεν τα καταφέρνουμε ποτέ.

Πολλές φορές, η μοναδική λύση για να απαλλαγούμε από έναν δύσκολο άνθρωπο είναι να τον απομακρύνουμε από τη ζωή μας ώστε, να μην μας επηρεάζει. Αυτή η τακτική όμως ενέχει δύο σημαντικά προβλήματα.

Το ένα είναι ότι η απομάκρυνση αυτών των προσώπων δεν είναι πάντα εφικτή και το δεύτερο είναι ότι κάθε ένας από αυτούς τους ανθρώπους υπάρχει στη ζωή μας για να μας προσφέρει ένα μεγάλο δώρο. Ένα μάθημα αυτογνωσίας. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες σχέσεις με τους άλλους καθρεφτίζουν τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας.

Εάν το συνειδητοποιήσουμε αυτό βαθιά και επιτρέψουμε στον εαυτό μας να διδαχθεί από αυτούς τους ανθρώπους, τότε θα έχουμε κερδίσει πολλά. Ας δούμε επιγραμματικά γιατί οι δύσκολοι άνθρωποι είναι οι μεγαλύτεροι δάσκαλοί μας και πώς μπορούμε να αποκομίσουμε τα μέγιστα από αυτούς, οφέλη.

1. Μας φωτίζουν τα σκιερά κομμάτια του εαυτού μας

Οι δύσκολοι άνθρωποι έχουν μια εξαιρετική ικανότητα να πατούν τα «κουμπιά» μας και να μας κάνουν έξω φρενών σε μόλις λίγα δευτερόλεπτα.

Αυτά τα «κουμπιά» λοιπόν δεν είναι τίποτα άλλο από τα σκιερά μας κομμάτια τα οποία φροντίζουμε να θάβουμε και αυτά τα πρόσωπα έχουν την ικανότητα να τα φέρνουν στην επιφάνεια. Αναρωτηθείτε: Μήπως νιώθω ότι αυτός ο άνθρωπος εκθέτει κάποιο μέρος του εαυτού μου που δεν θέλω να παραδεχτώ ότι υπάρχει;

2. Μας δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας

Οι άνθρωποι, πολλές φορές, γίνονται «δύσκολοι» όταν μας δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφερόμαστε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας. Όλοι δεχόμαστε κριτική, υπάρχουν όμως κάποια ήδη κριτικής τα οποία δεν ανεχόμαστε ή μας βγάζουν «εκτός εαυτού».

Πολλές φορές, αυτό συμβαίνει μόνο και μόνο επειδή ακούμε τα λόγια που ξεστομίζει ο κριτής μας στο κεφάλι μας. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος ο οποίος κατηγορεί τον εαυτό του, στις μύχιες σκέψεις του, ότι είναι τεμπέλης (άσχετα με το εάν αυτό αποτελεί μια αντικειμενική αλήθεια ή όχι) θα εκνευριστεί πολύ περισσότερο εάν τον αποκαλέσει κάποιος «τεμπέλη», από κάποιον άλλον που δεν αισθάνεται έτσι.

Αναρωτηθείτε: Μήπως κάποια από τα λόγια ή τις συμπεριφορές των δύσκολων ανθρώπων αντανακλούν τον τρόπο που μιλάτε ή συμπεριφέρεστε στον εαυτό σας;

3. Μας καταδεικνύουν ποια είναι τα όριά μας

Τα πρόσωπα αυτά καταπατούν τα «ιδιωτικά» μας όρια, τον προσωπικό μας χώρο. Γίνονται θρασείς και επιβάλλουν τον εαυτό τους στη ζωή μας. Όλοι γνωρίζουμε ότι ζούμε σε μια ελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία η οποία έχει ως σύνθημα ότι τα όρια της ελευθερίας τελειώνουν εκεί που ξεκινούν τα όρια του άλλου.

Αδιαμφισβήτητα, υπάρχουν άνθρωποι που τείνουν να καταπατούν τα όρια των άλλων αλλά οι περισσότεροι τα σέβονται διότι κανείς δεν θέλει να αισθάνεται ότι «τον βάζουν στη θέση του». Η οριοθέτηση του προσωπικού μας χώρου, σπάνια λαμβάνει χώρα σε λεκτικό επίπεδο.

Η μη λεκτική επικοινωνία (η οποία αποτελεί το 92% της επικοινωνίας μας με τους άλλους) αναλαμβάνει να κοινοποιήσει τα όριά μας σε οποιονδήποτε συναντάμε. Αναρωτηθείτε: Μήπως έχω δώσει το δικαίωμα σε αυτόν τον άνθρωπο να πιστεύει ότι μπορεί να με κακομεταχειρίζεται χωρίς συνέπειες;

4. Μας δείχνουν πόσο πιστεύουμε ότι αξίζουμε

Πολλές φορές ανεχόμαστε συμπεριφορές ή προσβολές, τις οποίες άλλοι άνθρωποι δεν θα ανεχόντουσαν. Κάποιοι, όχι απλώς τις ανέχονται αλλά και τις επιβεβαιώνουν μέσα τους. Εάν κάποιος σας κακομεταχειρίζεται και δεν κάνετε τίποτα γι αυτό, αξίζει να αναρωτηθείτε: Μήπως πιστεύω ότι μου αξίζει να με κακομεταχειρίζονται; Γιατί;

5. Μας βοηθούν να υπερβούμε τον εαυτό μας

Οι άνθρωποι αυτοί μας φέρνουν αντιμέτωπους με δυσκολίες τις οποίες καλούμαστε να υπερβούμε. Εάν δεν υπήρχαν αυτοί, είναι πολύ πιθανό να μην κάναμε ποτέ καμία υπέρβαση του εαυτού μας. Αντί να μπείτε στον φαύλο κύκλο της γκρίνιας, αναρωτηθείτε: Ποιος είναι ο καταλληλότερος τρόπος αντιμετώπισης αυτής της κατάστασης; Δημιουργήστε μια στρατηγική και εφαρμόστε την.

6. Μας κάνουν να εκτιμήσουμε όλες τις σχέσεις μας

Μια δύσκολη – πάσης φύσεως – σχέση μας βοηθά να εκτιμήσουμε τους πραγματικούς φίλους, τους ανθρώπους που μας αγαπούν και αγαπάμε.

7. Μας βοηθούν να ξεκαθαρίσουμε τι θέλουμε από τις σχέσεις μας

Τα δύσκολα πρόσωπα στη ζωή μας είναι ιδανικά για να καθορίσουμε, το τι πραγματικά επιζητούμε από μια επαγγελματική, φιλική ή ερωτική σχέση και έτσι μας οδηγούν σε πιο σοφές μελλοντικές επιλογές.

Ίσως δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη «δύσκολος» και η λέξη «δάσκαλος» μοιάζουν τόσο πολύ. Οι δυσκολίες έρχονται σε όλους, κάποιοι λένε ότι τις επιλέγουμε, κάποιοι λένε ότι είναι τυχαίες. Το σίγουρο είναι, ότι ακόμα κι αν δεν μπορούμε να επιλέξουμε τις καταστάσεις στη ζωή μας, μπορούμε να επιλέξουμε τον τρόπο με τον οποίον θα τις αντιμετωπίσουμε.

Κανένας άνθρωπος δεν είναι «κακός». Ο καθένας μας έχει τις δυσκολίες του, τα ελλείμματά του και τα προτερήματά του. Καθώς κάποιοι μπορεί να αποτελούν «δύσκολους ανθρώπους» στη ζωή μας, ενδέχεται κι εμείς να είμαστε οι «δύσκολοι άνθρωποι» για κάποιους άλλους.

Πριν απορρίψουμε λοιπόν έναν άνθρωπο, ας προσπαθήσουμε να μάθουμε από αυτόν, τι προσφέρει στη ζωή μας, πώς μας εξελίσσει, ποιες αδυναμίες μας φωτίζει. Μόνο όταν αναγνωρίσουμε τις πληγές μας είμαστε ικανοί να τις θεραπεύσουμε. Ίσως έτσι βοηθήσουμε και τον άλλον να έρθει αντιμέτωπος με τη συμπεριφορά του και να πορευτεί καλύτερα στη ζωή του.

Εξάλλου, δεν είναι λίγες οι δύσκολες σχέσεις που εξελίχθηκαν στις μεγαλύτερες φιλίες, στους πιο ευτυχισμένους γάμους και στις καλύτερες συνεργασίες.

Εάν τα έχετε αυτά στο νου σας, την επόμενη φορά που θα συναντήσετε έναν «δύσκολο άνθρωπο» στη ζωή σας, πριν τον απορρίψετε μεμιάς, ίσως αξίζει να το δείτε σαν πρόκληση αυτογνωσίας.

Εξάλλου, Όπως είπε και ο Γκάντι «Κανείς δεν μπορεί να με πληγώσει χωρίς τη συγκατάθεσή μου».

ΠΗΓΗ

Σοφία Άντζακα, Σκέψη και συναίσθημα


gallery-1458861945-rosanna-tasker-jessicaknoll1under8

Δεν ξέρω αν έχεις δει τη συνοχή ανάμεσα στις σκέψεις ή ιδέες και στο συναίσθημα. Δεν είναι δύο πράγματα, αλλά ένα.

Εξηγούμαι: Κάθε συναίσθημα, όσο λεπτό, ακαθόριστο ή αδιόρατο κι αν είναι, αν θελήσεις να το εξιχνιάσεις, θα δεις ότι στον πυρήνα του περιέχει μια προσχηματισμένη, μη συνειδητή ιδέα, ή ένα συμπέρασμα. Αν αυτή η “πυρηνική” ιδέα διαλυθεί με το φως της κατανόησης, σταματάει και η συγκινησιακή ταραχή. Αλλά και η σκέψη ή η ιδέα έχει πολλές φορές τις ρίζες της σ’ ένα ευχάριστο ή δυσάρεστο συναίσθημα, στο συμφέρον ή μη συμφέρον. Δεν είναι σκέτη, αμιγής ιδέα.

Κάθε ιδέα που περνάει από το μυαλό μας είναι χρωματισμένη συναισθηματικά. Πέρα απ’ αυτό, η ιδέα έχει το παρελθόν της, την ιστορία της, τον συνειρμό της. Γι’ αυτό, όταν αρχίζει κανείς να παρακολουθεί τις ιδέες-συναισθήματά του, χωρίς το “λογικό” παραπέτασμα πια, γρήγορα βρίσκεται αντιμέτωπος με τις ρίζες, με την προϊστορία της γένεσης και τις ρίζες της ιδέας. Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο που, από “επιστημονική” προκατάληψη (στην ουσία εδώ κρύβεται προσωπικό συμφέρον) παραβλέπουμε, επειδή νομίζουμε ότι είναι φανερή η προέλευσή του και δεν χρειάζεται την προσοχή μας.

Εννοώ το λεγόμενο “ένστικτο”. Ωστόσο, αν το εξετάσεις, παραμερίζοντας τους γιατρούς και τους βιολόγους, θα δεις ότι έχει άμεση σύνδεση με τις πιο βαθιές ρίζες του προσωπικού (εγωκεντρικού) εαυτού που τον εκφράζει με τον πιο ύπουλο και πονηρό τρόπο έτσι ώστε να ξεγελά αφάνταστα. Έχει αμεσότατη σύνδεση με ό,τι είναι πιεσμένο, γάντζωμα, ξέσπασμα, μοναξιά, δυσφορία, πόθο για κάτι το ακαθόριστο, λησμονιά, φόβο, ξεχείλισμα. Ίσως να εκφράζει τον επιφανειακό εαυτό μας πολύ πιο άμεσα απ’ ό,τι η σκέψη και το συναίσθημα. Γι’ αυτό είναι και πιο δύσκολο να μάθει κανείς τη γλώσσα του.

  • Απόσπασμα από το βιβλίο της Σοφίας Άντζακα, Ιερός Γάμος, τόμος ΙΙΙ, εκδόσεις Σπαγειρία

ΠΗΓΗ: NATASSAS BLOG

Κάθε εκείνη


revue-arthur-braginsky

Εκείνη.
Που άνοιξε την πόρτα σου στον παγωμένο κόσμο.
Που κράτησε το χέρι σου σφιχτά και τη ζωή σου τράβηξε εκεί έξω να κυλήσει.
Που βρήκε ξέφωτα με άσπρες μαργαρίτες την ομορφιά της μέρας να σου δείξει.
Που ιστορίες κάθε βράδυ σκαρφιζόταν κι έφτιαχνε κόσμους για να τρέχεις σαν κοιμάσαι.
Που έβαλε πανιά στο πρόσωπό σου και πήρε το κακό στην αγκαλιά της.
Που ξέχασε εκείνη ν’αγαπάει κι εσένα έκανε Θεό για να λατρεύει.
Κι εκείνη.
Που έζησε σαν να΄ταν άλλος εαυτός τα ανέμελά σου χρόνια.
Που σμίλεψε κουτάκια μαγικά τα μυστικά να κρύβει.
Που κέντησε μαντήλια καθαρά τα σκονισμένα δάκρυά σου να φυλάξει.
Που έβαφε με χρώματα τα όνειρα και τις κρυφές ευχές σου.
Που έκλαψε και γέλασε μέσα στα δυο σου χέρια.
Που είναι εκεί να ακούει όποτε κι αν φωνάζεις.
Κι εκείνη.
Που γέννησε τον έρωτα που ως τότε σου κρυβόταν.
Που αγάπησε τον άνθρωπο που μέσα σου πλαγιάζει.
Που έντυσε τις νύχτες σου με μεταξένιο φως.
Που έκανε τις μέρες να περνούν χωρίς να το ορίζεις.
Που άφησε στον κόσμο σου μια πινελιά στοργής.
Που μέσα από τα μάτια της εσένα πια κοιτάζεις.
Κι εκείνη.Κι εκείνη.Κι εκείνη.
Που μίλησε  γλυκά δίχως να σε γνωρίζει.
Που τη χαρά μοιράστηκε χωρίς να το ζητήσεις.
Που έφτιαξε τη μέρα σου ή φώτισε τη νύχτα.
Κι εκείνη.
Που δίπλα σου περνά και ίσως δεν τη βλέπεις.
Που κάθε μέρα συναντάς και ίσως δεν προσέχεις.
Που κάποτε σε φρόντισε μα πια δεν το θυμάσαι.
Είναι εκείνη, εκείνη και κάθε εκείνη.
Που δίνει ύπαρξη στον κόσμο κι αν θέλει του την παίρνει.
Είναι για μένα και για σένα κάτι άλλο.
Είναι εκείνη που ζει κοντά ή μακριά σου.
Είναι γιορτή,χαρά και θλίψη.
Είναι εκείνη που αγήπησες ή πάντα θα αγαπάς.
Είναι εκείνη για μένα κι εκείνη για σένα.
Είναι εκεί για μένα κι εκεί για σένα.
Είναι εκείνη και κάθε εκείνη.

ΠΗΓΗ: Dramaholics

ΠΕΡΙ ΠΑΙΔΩΝ ΑΓΩΓΗΣ~ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ


Ο πλούτος είναι πολύτιμος, αλλά είναι της Τύχης κτήμα, αφού πολλές φορές τον παίρνει απ’ αυτούς που τον έχουν και τον δίνει σε ανθρώπους που δεν ήλπιζαν ποτέ να τον αποκτήσουν· έπειτα, ο μεγάλος πλούτος είναι στόχος αυτών που σουφρώνουν βαλάντια, δηλαδή των κακοποιών στοιχείων, των υπηρετών και των συκοφαντών.
Το πιο σημαντικό είναι, πλούτο μπορούν να έχουν και οι χειρότεροι άνθρωποι. Η δόξα είναι μεν σεβαστό πράγμα, αλλά αβέβαιο. Η ομορφιά είναι απ’ όλους επιθυμητή, αλλά κι αυτή βαστάει λίγο. Η υγεία είναι πολύτιμη, αλλά ευμετάβλητη.
Όσο για τη δύναμη, αυτή είναι αξιοζήλευτη, αλλά την τσακίζουν γρήγορα οι ασθένειες και το γήρας. Κοντολογίς, όποιος παινεύεται για τη σωματική του ρώμη, κάνει μεγάλο σφάλμα, γιατί ασήμαντη είναι η δύναμη του ανθρώπου μπροστά στη δύναμη ζώων όπως είναι οι ελέφαντες, οι ταύροι και τα λιοντάρια.
Αντίθετα, η παιδεία είναι το μόνο απ’ όλα τα αγαθά που είναι θεϊκό κι αθάνατο.
Τα σημαντικότερα στοιχεία της ανθρώπινης φύσης είναι δύο: ο νους και ο λόγος. Ο νους κυβερνάει τον λόγο, ενώ ο λόγος υπηρετεί τον νου και βέβαια αυτόν δεν μπορεί να τον αρπάξει η τύχη, να τον αφαιρέσει η συκοφαντία, να τον τσακίσει η αρρώστια ή να τον ρημάξει το γήρας.
Γιατί μονάχα ο νους όσο περισσότερο παλιώνει τόσο πιο πολύ ξανανιώνει, κι έτσι ο χρόνος που όλα τ’ άλλα τα σαρώνει, στο γήρας προσθέτει την επιστημονική γνώση. Έτσι και ο πόλεμος, σαν χείμαρρος όλα τα παρασέρνει και τα σκορπά και μόνο την παιδεία δεν μπορεί ν’ αρπάξει.